جستجو

خودسازی و تزکیه از عوامل ورود به بهشت

در علم اخلاق ثابت است که انسان تا جان خویش را پاک نسازد و آینه دل را گردگیری و غبار روبی نکند به زیورهای اخلاق و ارزش ها دست نمی یازد. مایه ی همه ی ارزش ها و منبع اصلی و خاستگاه جوشنده جمیع آنها قرآن حکیم است که گرچه بسیاری از آیات آن ناظر به تهذیب روح است ولی بیش از 60 آیه در باره تزکیه نازل فرموده است؛ از جمله: «و من یأته مؤمنا قد عمل الصالحات فأولئک لهم الدرجات العلی* جنات عدن تجری من تحتها الأنهار خالدین فیها و ذلک جزاء من تزکی؛ هر که در حال ایمان نزد او برود، در حالی که کارهای شایسته انجام داده باشد، برای آنان درجات والا خواهد بود؛ بهشت های عدن که از زیر درختانش جویبارها روان است. و آنان جاودانه در آن ها می مانند و این است پاداش کسی که به پاکی گراید.» (طه/ 75ـ 76)
عمار ساباطی می گوید: از امام صادق (ع) درباره ی «أفمن اتبع رضوان الله؛ آنان که از خشنودی خدا پیروی می کنند.» (آل عمران/ 162) پرسیدم. فرمود: اینان ائمه و پیشوایان دین (ع) هستند. به خدا سوگند اینان موازین و معیارهای درجات مؤمنان هستند و به اندازه ی ولایت و معرفت مؤمنان درباره ی ما اعمال و کردارشان افزون می شود و خداوند درجات والای آنان را بالا می برد.
(و من یأته مؤمنا) در مقابل (من یأت ربه مجرما) و ایمان چیست؟ بعضى گفتند اقرار به لسان، بعضى گفتند تصدیق به جنان، بعضى گفتند عمل به ارکان بعضى اقرار به لسان و تصدیق به جنان که هر دو معتبر است. بعضى اقرار و عمل با هم، بعضى هر سه را معتبر دانستند: و تحقیق کلام این است که اصل ایمان و حقیقت آن تصدیق به جنان و قلب است و اقرار به لسان دلیل و مثبت ایمان است و عمل به ارکان نگهبان و حافظ ایمان است. مراد از (قد عمل الصالحات) این نیست که جمیع اعمال صالحه را به جا آورد زیرا ممکن نیست و نیز مراد این نیست که جمیع اعمال او صالحه باشد، زیرا مباحات بسیار است بلکه مراد این است که اعمال صالحه داشته باشد هر چه بیشتر بهتر. درجات بسیارى در بهشت و مقام قرب الهى داریم که از حد و حصر خارج است هر چه ایمان کاملتر باشد و اعمال صالحه بهتر باشد و تقوى زیادتر درجات عالی تر می شود تا برسد به درجه اعلى که خصیصه خاندان محمد (ص) و آل او است.
(سؤال) اگر ایمان دارد ولى عمل صالح ندارد چه دارد؟
(جواب) اولا این فرض محال است، زیرا ایمان بدون عمل صالح ممکن نیست.
و ثانیا بر فرض به واسطه ایمانش عاقبت نجات پیدا می کند به عفو و مغفرت الهى و به شفاعت شفعا لکن آن درجات عالیتر را ندارد.
(سؤال) اگر ایمان دارد ولى عمل صالح ندارد چه دارد؟
(جواب) اولا ممکن نیست، زیرا شرط صحت کلیه اعمال صالحه ایمان است. و ثانیا باعث تخفیف در عذاب او است، زیرا درکات جهنم هم بسیار است.
جنت به معنى بستان است که از کثرت اشجار سر به هم آورده که تمام صفحه زمین را سایه انداخته، عدن به معنى اقامه است و لذا جواهرات و فلزات را معادن می گویند: و در حدیث دارد (الناس معادن کمعادن الذهب و الفضة) و جنات عدن یکى از جنات ثمانیه است. (تجری من تحتها الأنهار) یعنى از پاى قصرها، چنانچه فرعون گفت: (هذه الأنهار تجری من تحتی) و انهار بهشت بسیار است: کوثر، سلسبیل، أنهار من عسل مصفى، و أنهار من لبن لم یتغیر طعمه، و أنهار من خمر لذة للشاربین، و أنهار من ماء غیر آسن، رزقنا الله و ایاکم بحمد و آله صلى الله علیهم.
(خالدین فیها) مسئله خلود از ضروریات دین و نصوص قرآنى و اخبار متواتره است. شخصى بود از فلاسفه منکر خلود بود و استدلال می کرد به این آیه شریفه در سوره ی هود آیه ی 109 و 110 در حق اهل نار و اهل جنت «خالدین فیها ما دامت السماوات و الأرض إلا ما شاء ربک؛ در آن ماندگارند تا زمانی که آسمانها و زمین برقرارند.» (هود/ 107) و مدعى بود که این آیه مقید مطلقات است که در سایر آیات است، لکن غافل از این بود که تصریحاتى در قرآن هست بر دوام خلود که قابل