جستجو

ضرورت یاد مرگ و قیامت

مسأله ایمان به قیامت، از مسائل ریشه ای و زیر بنایی اعمال و کردار انسانهاست و قسمت عمده ای از مصالح مردم و اجتماع به آن وابسته است. پس از اعتقاد به قیامت، مساله توجه و تنبه همیشگی نسبت به آن، از اهمیت خاصی برخودار است و برای پا برجا بودن و استواری در راه اطاعت خدا و سعادت، لازم و ضروری است.
انسان غالبا در دوران زندگی دنیا، از هدف اصلی غافل می شود و به گونه ای رفتار می کند که گویی، همیشه در دنیا خواهد ماند. یاد مرگ و قیامت، مایه تذکر و تنبه است که هدف را فراموش نکند و اعمال و تصمیمهای خویش را با توجه به هدف تنظیم کند. از این رو، در روایات بسیاری، یاد مرگ و قیامت مورد تشویق قرار گرفته است؛ به طور قطع فرد عاقل، زندگی حقیقی خود را با زندگی خیالی دنیایی عوض نمی نماید. به علاوه، یاد مرگ و قیامت، زندگی دنیا را از انسان سلب نمی کند بلکه به آن معنای دیگر و جهت درست می دهد.
آیات و روایات، با تعبیرات مختلف، انسان را به یادآوری مرگ و قیامت توصیه و از عواقب غفلت و بی توجهی به آن، برحذر می دارد. علی (ع) فرمود: «اذکروا هادم اللذات و منغض الشهوات و داعی الشتات؛ به یاد آورید منهدم کننده لذتها، تیره کننده خواهشها و خواننده به سوی پراکندگی را.» و در جای دیگر با هشدار به اینکه موت فراگیر است، می فرماید خودتان را برای مرگ آماده کنید: «عبادالله! ان الموت لیس منه فوت فاحذروا قبل وقوعه و اعدوا له عدته فانکم طرد الموت فاکثروا ذکر الموت عند ما تنازعکم الیه انفسکم من الشهوات؛ بندگان خدا! هرگز از مرگ، گریزی نیست و نمی توان از آن گذشت. پس بترسید قبل از وقوع آن و هر چه را برای مرگ لازم است آماده کنید، زیرا مرگ، همه شما را فرا می گیرد پس هنگامی که نفستان به طرف شهوتها اشتیاق پیدا می کند مرگ را بسیار یاد کنید.» البته یاد مرگ هنگامی سودمند است که به دنبال آن عمل باشد. علی (ع) فرمود: «طوبی لمن ذکر المعاد و عمل للحساب و قنع بالکفاف و رضی عن الله؛ خوشا به حال کسی که معاد را به یاد آورد، برای روز حساب کار کند و به حد کفاف قانع و از خداوند خشنود باشد.»

آثار یاد مرگ و قیامت
همان گونه که گفتیم اگر به دنبال یاد مرگ و قیامت، عمل باشد و یا دست کم انسان با توجه خاص و با دیده عبرت به مرگ نظر کند، به طوری که در انسان جنبش ایجاد کند، آثار و ثمره های گوناگونی برای او ایجاد خواهد شد که در روایات به آن اشاره شده و گوشه هایی از آن در اینجا آورده می شود:
1- زنده شدن دل و آسان شدن مرگ: پیامبر اکرم (ص) فرمود: «اکثروا ذکرالموت، فما من عبد اکثر ذکره الا احیی الله قلبه و هون علیه الموت؛ زیاد به یاد مرگ باشید، پس بنده ای که زیاد به یاد مرگ باشد خداوند دل او را زنده و مرگ را بر او آسان می کند.»
2- بی اعتنایی به دنیا و آمرزش گناهان: رسول خدا (ص) در جای دیگر، پس از تأکید نسبت به (یاد مرگ بودن) فرمود: «فانه یمحص الذنوب و یزهد فی الدنیا، فان ذکرتموه عند الغنی هدمه و ان ذکرتموه عند الفقر ارضاکم بعیشکم؛ همانا، بسیار به یاد مرگ بودن، گناهان را پاک می کند و (انسان را) در دنیا زاهد بار می آورد. اگر هنگام بی نیازی به یاد مرگ بیفتید (احساس) بی نیازی را نابود می کند و اگر هنگام فقر به یاد آن بیفتید شما را به زندگی تان، راضی می نماید.» حضرت علی (ع) نیز فرمود: «من ذکر الموت رضی من الدنیا بالیسیر؛ کسی که مرگ را یاد کند، به کم از دنیا رضایت می دهد.»
3- بیداری از غفلت و نابودی شهوات: امام صادق (ع) فرمود: «ذکر الموت یمیت الشهوات فی النفس و یقلع منابت الغفلة و یقوی القلب بمواعد الله و یرق الطبع و یکسر اعلام الهوی؛ یاد مرگ شهوتها را در نفس می میراند، ریشه های غفلت را می کند، دل را به وعده های خداوند تقویت و طبع را رقیق می کند و نشانه های هوای نفس را می شکند. بنابراین، هر کس بیشتر از دیگران به یاد مرگ باشد، از همه زیرکتر است.» امام صادق (ع) از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل می کند: «اکیس الناس من کان اشد ذکرا للموت؛ زیرکترین مردم کسی است که شدیدتر (و بیشتر) به یاد مرگ باشد.»

زمینه سازهای یاد مرگ و قیامت
چیزهای مختلفی وجود دارد که باعث می شود انسان از خواب غفلت بیدار شده و به یاد مرگ باشد و در پی آن، به تکاپوی اصلاح کار خویش برآید. به برخی از آنها اشاره می شود:
1- تلاوت آیات قرآن: یکی از مرضهای روحی غفلت است و تلاوت آیات قرآن در زمینه های مختلف مانند مرگ، قیامت، بهشت، جهنم و تفکر در آیات ثواب و عذاب، انسان را متنبه می سازد. پیامبر (ص) فرمود: «لاتغفل عن قرائة ال