نکوهش دروغ در روایات

فارسی نسخه موبایل

در روایات اسلامى تعبیرهاى تكان دهنده اى درباره زشتى دروغ بیان شده است كه گلچینى از آن را مشاهده مى كنید:

1ـ از بعضى از روایات استفاده مى شود كه دروغ كلید گناهان است. در حدیثى از امام باقر (علیه السلام) مى خوانیم: «ان الله عز و جل جعل للشر اقفالا وجعل مفاتیح تلك الاقفال الشراب، و الكذب شر من الشراب; خداوند متعال براى شر قفل هایى قرار داده است، و كلید آن قفل ها شراب است (چرا كه مانع اصلى زشتى ها عقل است و شراب عقل را از كار مى اندازد) و دروغ از شراب هم بدتر است».

2ـ در تعبیر دیگرى از امام حسن عسكرى(علیه السلام) مى خوانیم: «جعلت الخبائث كلها فى بیت و جعل مفتاحه الكذب; تمام پلیدى ها در اتاقى قرار داده شده و كلید آن اتاق، دروغ است». دلیل آن این است كه انسان هاى گنهكار هنگامى كه خود را در معرض رسوایى مى بینند با دروغ گناهان خود را مى پوشانند، و به تعبیر دیگر دروغ به آنها اجازه مى دهد كه انواع گناهان را مرتكب شوند، بى آنكه از رسوایى بترسند، در حالى كه انسان راستگو ناچار است گناهان دیگر را ترك كند چرا كه راست گویى به او اجازه انكار گناه را نمى دهد و ترس از رسوایى ها او را به ترك گناه دعوت مى كند. حدیث معروف مردى كه نزد پیامبر(صلى الله علیه وآله) آمد و آلوده انواع گناهان بود و پیامبر(صلى الله علیه وآله) فقط از او پیمان گرفت كه دروغ نگوید، و همین سبب شد كه تمام گناهان را ترك كند شاهد گویاى این مدعا است.

3ـ از احادیث دیگرى استفاده مى شود كه دروغ با ایمان سازگار نیست، در حدیثى چنین مى خوانیم: «سئل رسول الله(صلى الله علیه وآله) یكون المؤمن جبانا؟ قال: نعم; قیل و یكون بخیلا؟ قال: نعم. قیل یكون كذابا قال: لا; از پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) پرسیدند آیا انسان مؤمن ممكن است (احیانا) ترسو باشد؟ فرمود: آرى. باز پرسیدند آیا ممكن است بخیل باشد؟ فرمود: آرى. پرسیدند آیا ممكن است دروغگو باشد؟ فرمود: نه». همین مضمون به صورت دیگرى از امیرمؤمنان على(علیه السلام) نقل شده است آنجا كه فرمود: «لا یجد العبد طعم الایمان حتى یترك الكذب هزله وجده; انسان هیچ گاه طعم ایمان را نمى چشد تا دروغ را ترك گوید خواه شوخى باشد یا جدى». چرا دروغ با ایمان سازگار نیست؟ زیرا دروغ یا به خاطر آن است كه انسان به منفعتى برسد یا از مشكلى رهایى یابد چنان كه ایمان انسان قوى باشد مى داند كه خیر وشر به دست خدا است او است كه مى تواند گره كور مشكلات را بگشاید و او است كه مى تواند در برابر ناملایمات از انسان دفاع كند، و اگر انسان به این امر كه شاخه اى از شاخه هاى توحید افعالى است اعتقاد داشته باشد چنین نیازى دارد كه به دروغ متوسل گردد.

4ـ در حدیث دیگرى از امیرمؤمنان على(علیه السلام) مى خوانیم كه فرمود: «وشر القول الكذب; بدترین سخن، دروغ است». زیرا آثار مرگبار آن از هر سخن بدى بدتر است.

5ـ باز در حدیث دیگرى از على(علیه السلام) دروغ به عنوان بدترین گناهان معرفى شده، ایشان مى فرمایند: «اعظم الخطایا عندالله اللسان الكذوب و شر الندامة ندامة یوم القیامة; بدترین گناهان نزد خدا (گناه) زبان دروغ گو است، و بدترین پشیمانى روز قیامت است».

6ـ در حدیث دیگرى، دروغ سرچشمه فجور، سبب ورود در دوزخ شمرده شده است، پیامبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) مى فرماید: «ایاكم و الكذب فان الكذب یهدى الى الفجور و ان الفجور یهدى الى النار; از دروغ بپرهیز چرا كه دروغ به فجور دعوت مى كند، و فجور به آتش دوزخ»

7ـ دروغ با عقل سازگار نیست، همان گونه كه در حدیثى از امام كاظم(علیه السلام)مى خوانیم: «ان العاقل لایكذب و ان كان فیه هواه; انسان عاقل دروغ نمى گوید هر چند به آن تمایل داشته باشد».

8ـ دروغ فرشتگان رحمت را از انسان دور مى كند، در حدیثى از پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله)مى خوانیم: «اذا كذب العبد كذبة تباعد الملك منه مسیرة میل من نتن ماجاءبه; هنگامى كه یكى از بندگان دروغى بگوید فرشته به خاطر بوى تعفن كه از آن دروغ بر مى خیزد به اندازه یك میل از او دور مى شود» (میل از یك كیلومتر بیشتر و از دو كیلومتر كمتر است).

9ـ دروغ دریچه اى به سوى نفاق است، پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) مى فرماید: «ان الكذب باب من ابواب النفاق; دروغ درى از درهاى نفاق است». زیرا انسان دروغگو خود را در چهره راستگو قرار مى دهد در حالى كه باطنش غیر از آن است، این دوگانگى ظاهر و باطن نوعى و نفاق، و دروغ یكى از كارهاى شایع منافقان است.

10ـ دروغ گو اعتماد مردم را از دست مى دهد، چنان كه در یكى از كلمات امیرمؤمنان على (علیه السلام) مى خوانیم: «من عرف بالكذب قلت الثقة به; كسى كه به دروغ گویى شناخته شود، اعتماد مردم به او كم مى شود». و نقطه مقابل این معنى نیز در كلمات آن بزرگوار آمده كه فرمود: «من تجنب الكذب صدقت أقواله; كسى كه از دروغ بپرهیزد سخنانش پذیرفته مى شود».

11ـ در كلمات قصار امیرمؤمنان على(علیه السلام) آمده است: «و ایاك و مصادقة الكذاب فانه كالسراب یقرب علیك البعید و یبعد علیك القریب; از دوستى با دروغگو بپرهیز كه مانند سراب است، دور را در نظر تو نزدیك، و نزدیك را دور مى سازد». (و تو را گمراه مى كند).

12- امام باقر (علیه السلام) فرمود كه على بن الحسین (علیه السلام) به فرزندان خود توصیه مى فرمود: » اتقوا الكذب الصغیر منه و الكبیر فی كل جد و هزل فإن الرجل إذا كذب فى الصغیر إجترء، على الكبیر.» از دروغ بپرهیزید، خواه كوچك باشد خواه بزرگ، زیرا دروغ كوچك انسان را دلیر مى كند كه از دروغ بزرگ نهراسد.

13- رسولخدا (صلى الله علیه و آله و سلم) در وصایاى خود به ابوذر فرمود: » یا أباذر إن الرجل یتكلم بالكلمة فی المجلس لیضحكهم بها فیهوى فی جهنم ما بین السماء و الأرض. یا أباذر ویل للذى یحدث فیكذب لیضحك به القوم ویل له ویل له.«اى اباذر كسى كه در مجلسى سخن بگوید براى اینكه اهل آن مجلس را بخنداند در جهنم سقوط مى كند تا آنجا كه گویى از آسمان به زمین سقوط كرده است. [پس فرمود:] اى ابا ذر واى به حال كسى كه سخن دروغ بگوید تا مردم را بخنداند، واى بر او، واى بر او.

14- شیخ صدوق (رحمه الله ) از حضرت رسول روایت کرده :«أربى الربا الكذب: دروغ از ربا بالاتر است.» با آنكه تشدید در امر ربا به طورى شده است كه انسان را به حیرت در مى آورد. همان طور كه دروغ گویى از بى عرضگى است. ربا خوارى نیز از بى لیاقتى و بى كارگى است. ربا خوار اگر عرضه داشته باشد، كار مى كند، تجارت مى كند،زراعت مى كند و در نتیجه ثروتمند مى شود، ولى ربا خوار عرضه این كارها را ندارد،نالایق است، كارى از او ساخته نمى شود، فقط مى تواند صدى چند نزول بگیرد وبخورد و بخواند. ولی ربا خوار، هر چند بى عرضه مى باشد، ولى پشیزى دارد كه آن را در سودا بگذارد ونزول بخورد، ولى دروغ گو، این پشیز را هم ندارد، بى ارزش و بى لیاقت مى باشد.

15- حضرت رسول (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: چه خیانت بزرگى است كه به برادرت چیزى بگویى كه او تو تصدیق كند و تو به او دروغ گفته باشى.

16- و حضرت رسول (صلى الله علیه و آله و سلم) می فرمایند :«الكذب ینقص الرزق: دروغ باعث كم شدن روزى مى شود» همچنین أمیر المؤمنین (علیه السلام) می فرمایند: «إعتیاد الكذب یورث الفقر»: عادت کردن به دروغگویی، فقر را برای انسان به ارمغان می آورد.

17- حضرت رسول (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: چه شده كه مى بینم شما در ورطه دروغ افتاده اید همچنان كه پروانگان در آتش سقوط مى كنند. در هر موردى دروغ بگوئید به حساب شما نوشته مى شود مگر در مورد جنگ، زیرا اصل جنگ خدعه و مكر است و یا اینكه بین دو نفر كینه و دشمنى باشد و كسى بخواهد با دروغ بین آنها اصلاح كند و یا كسى با زنش سخنى به دروغ گوید كه رضایت او را جلب كند.

18- حضرت على علیه السلام فرموند: ... و علة الكذب أقبح علة: بیمارى دروغ زشت ترین بیمارى است.

19- رسول خدا(صلى الله علیه وآله) فرمود :«اجتنبوا الكذب و ان رایتم فیه النجاة فان فیه الهلكة :از دروغ دورى كنید، اگر چه نجات خود را در آن بپندارید، زیرا هلاك شما در آن است».

كسى كه دروغ را وسیله اى براى موفقیت مى داند، از بى آبرویى و رسوایى آن پس از كشف غافل نباشد. گناه كارى كه دروغ را وسیله تبرئه خود مى شمارد، بداند كه گناهش در كتاب بزرگ جهان محفوظ است و محو شدنى نیست بایستى منتظر باشدكه روزى به كیفر گناهش برسد و داور بزرگ عالم، حكمش را در باره او اجرا خواهدكرد. بر فرض، چند روزى مردم را گول بزند و گناه كارش نخوانند، ولى وجدان خودش گناه كارش مى داند، اضافه بر این دیرى نخواهد پایید كه دروغش برملا گرددو نزد خلق نیز رو سیاه شود.

منـابـع

نقطه‏هاى‏آغازدراخلاق‏عملى، محمد رضا مهدوی کنی، ص 243-244

اخلاق در قرآن ،ناصر مکارم شیرازی، ج3، ص228-230

ترجمه‏الاخلاق، سید عبدالله شبر، ص233

چهل‏حديث، حضرت امام خمینی(ره)، ص 472

جامع السّعادات ،ملا مهدی نراقی ،جلد 2، صفحه 322

اخلاق اهل البيت،السید مهدی الصدر

دروغ، سید رضا صدر

کلیــد واژه هــا

0 نظر ارسال چاپ پرسش در مورد این مطلب افزودن به علاقه مندی ها

بـرای اطلاعـات بیشتـر بخوانیـد