چگونگی پیدایش مذهب ارتدکس در مسیحیت

فارسی نسخه موبایل
این فرقه قریب هزار سال پیش پدید آمد و از نظر عقیدتى با فرقه كاتولیك اختلاف چندانى ندارد. در تاریخ مسیحیت اولین تجزیه و تقسیم مهم با تشكیل كلیساى ارتدکس آغاز شد. مسیحیانى كه به نام پیروان مسیحى اورتودوكس شناخته شدند و مسیحیت شرقى را به وجود آوردند، آن گروه از مسیحیانى هستند كه بر اثر اختلاف عقیدتى به تدریج از كلیساى كاتولیك روم جدا شدند و در اواسط قرن یازدهم میلادى به طور نهائى كناره گیرى كردند. علت این جدائى اختلاف بین روم بیزانس غربى و روم شرقى بود. بنابر این در قرن 15 میلادى پس از تجزیه امپراطورى روم به روم شرقى و غربى و وجود دو پاى تخت رم و قسطنطنیه، در تشكیلات كلیساى كاتولیك نیز تجزیه حاصل آمد. كلیساى شرق كه ارتدکس نام گرفت، از كلیساى كاتولیك روم جدا شد.

پیدایش ارتدکس
واژه ى ارتدكس (Orthodox) از دو كلمه یونانى «Ortos» به معناى «درست» و «doxa» به معناى «عقیده» تركیب شده است; بنابراین این واژه را مى توان «راست دین» یا «درست عقیده» ترجمه كرد. پیدایش فرقه ى ارتدكس قبل از آن كه ریشه ى اعتقادى داشته باشد، منشأ جغرافیایى داشته و حاكى از جدایى است. مهم ترین جدایى در تاریخ مسیحیت در اواخر قرن پنجم میلادى، هنگام تجزیه ى روم به بخش شرقى و غربى، پیش آمد. كلیساى رم مركز بخش غربى مسیحیت بود و معتقد بود كه باید رهبرى تمام اسقف هاى جهان را برعهده داشته باشد; چون اعتبار خود را از «پطرس رسول» مى گرفت. مسیحیت شرقى كه مهم ترین كلیساى آن كلیساى قسطنطنیه بود، پنج مركز مهم مسیحیت، یعنى اورشلیم، انطاكیه، رم، اسكندریه و قسطنطنیه را از نظر اعتبار و اقتدار برابر مى دانست. كلیساى بخش غربى، كشورهاى فرانسه، اسپانیا و برخى از كشورهاى دیگر اروپایى را شامل مى شد و بخش شرقى، علاوه بر یونان، برخى مناطق اروپاى شرقى، كلدانیان، سریانیان، ارمنیان، مارونیان، حبشى ها و سایر اهالى شرق جهان مسیحیت را در بر مى گرفت. كلیساى غرب را به دلیل این كه مركزش در ایتالیا بود و هم چنین زبان رایج در بخش غربى زبان لاتینى بود، «كلیساى لاتینى» مى گفتند; كلیساى شرق را هم «كلیساى یونانى» مى گفتند، چون یكى از مراكز مهم كلیساى شرق در یونان قرار داشت و زبان رایج در این بخش هم یونانى بود و به همین دلیل، كلیساى ارتدكس، ترجمه «یونانى» عهد عتیق را برگزید، در حالى كه در كلیساى غرب بر متن «لاتینى» كتاب مقدس (ترجمه ى «ولگانا») اصرار مى شد. امروزه مسیحیان روسیه، یونان، بلغارستان، صربستان، آلبانى، رومانى و پرو، كلیساى ارتدكس اند. كلیساهاى محلى كوچك تر، یعنى كلیساى سوریه، گریگورى ارمنى، قبطى (مصر) و اتیوپى هم منصوب به این شعبه از مسیحیت هستند كه تفاوت هایى جزئى در روش و عمل با یكدیگر دارند. مسیحیان ارمنى نیز از نظر عقیدتى ارتدوكس به شمار مى روند. ارمنستان نخستین سرزمینى است كه مسیحیت را به عنوان دین رسمى خود پذیرفت و آن هنگامى بود كه پادشاه این سرزمین، به نام تیرداد دوم در سال 301، به دعوت گریگورى نوربخش، مسیحى شد. البته كلیساى ارمنى با كلیساهاى كاتولیك و ارتدوكس متحد نیست و رهبر آن كلیسا كاتولیكوس (جاثلیق ) شهر اچمیازین است.

عقاید پیروان كلیساى ارتدکس:
برزخ، مفهوم بى آلایش، برائت از گمراهى و عدم امكان اشتباه پاپ را قبول ندارند، كشیشان این فرقه ازدواج مى كنند، مراسم عبادى را به زبان منطقه اى و كشورى كه در آن زندگى مى كنند، انجام مى دهند و تقدیس و وحدت مؤ منان با دو قطعه نان معمولى و شراب اجرا مى گردد. گویا این نخستین تجزیه در دین عیسى به حساب مى آید. مبانى كلام مذهب ارتدکس محصول ذوق كلامى یونان است، چرا كه علما و متكلمان این مذهب، یونانى بودند. كلیساى ارتدکس در یونان گسترش زیادى پیدا كرد و بخشهائى از آسیاى صغیر و اروپا و... را در برگرفت. كلیساى مزبور در روسیه نیز پایگاه داشت و نفوذ آن تا انقلاب 1917 میلادى و غلبه كمونیزم، ادامه داشت. پیروان این فرقه مى كوشند تا مراسم و شعائر خود را مانند مسیحیان اولیه انجام دهند. آنان سنت گرا هستند تا مراسم و شعائر خود را مانند مسیحیان اولیه انجام دهند. آنان سنت گرا هستند و مى كوشند تا عقاید سنتى و قدیمى خود را بدون هر گونه تغییر و اضافاتى، حفظ نمایند. آنان پاپ را عارى از اشتباه نمى دانند. پیروان كلیساى یونانى ارتدکس بالغ بر یك صد و بیست میلیون نفراند. رئیس روحانى این فرقه بطریق نامیده مى شود و مشاورین مذهب را سن سینور مى گویند. شكل كلیساى ارتدکس چهار گوش است و در دو سطح قرار دارد: قسمت مرتفع محل اولیاى دین و به منزله آسمان است و قسمت پائین محل اجتماع پیروان است. مراسم دینى به زبان یونانى اجرا مى شود و در كلیساى ارتدکس روس به زبان اسلاوى قدیم مى باشد. فرائض دینى از سال 1274 میلادى در هفت مورد خلاصه شده است:

1- تعمید. 2- اداى شهادت. 3- مسح روغن مقدس. 4- تناول. 5- توبه. 6- مسح بیماران. 7- ازدواج.
كلیساى ارتدکس روسیه پس از انقلاب 1917 میلادى دچار سانحه شد و دولت كمونیستى كلیه اماكن مقدسه را پست و اموال كلیساى ارتدکس را مصادره نمود. در عین حال بلشویك ها نتوانستند به حیات مذهبى ارتدکس پایان دهند.

اختلافات كلیساى ارتدكس با كاتولیك
اختلاف كلیساى ارتدكس شرق و كاتولیك رومى از تقسیم بندى جغرافیایى و موضوع نسبتاً جزئى هم رتبه بودن اسقف اورشلیم و اسقف روم آغاز شد، اما كم كم به برخى مسائل اعتقادى و آموزه هاى مذهبى كشیده شد. مى توان اختلافات عمده ى میان این دو فرقه را به شرح ذیل بر شمرد:
1- «روح القدس» براى عمل كردن در مؤمنان از «پدر» صادر مى شود. این متن اظهار نامه ى ایمان است كه مورد توافق كلیساى شرق و غرب بوده است; اما كاتولیك ها روح القدس را صادر از «پدر و پسر» مى دانند و معتقدند براى صدور روح القدس خداى پدر و عیساى پسر با هم عمل مى كنند.
2- ارتدكس ها برخلاف كاتولیك ها به «عصمت پاپ» و مقامات كلیسایى اعتقاد ندارند، بلكه معتقدند «كلیساى جامع» یعنى مجموعه ى مؤمنان مسیحى، جامعه اى مصون از خطاست. البته مصونیت جامعه ى كلیسایى را كاتولیك ها هم به رسمیت مى شناسند، اما معتقدند كه این عصمت از طریق «معصومیت پاپ» اعمال مى شود.
3- در كلیساى شرق، روحانیانى كه مقامى كم تر از اسقف دارند، مجاز به ازدواج هستند، ولى در كلیساى غرب كشیشان و روحانیون از میان افراد مجرّد انتخاب مى شوند و مجاز به ازدواج نیستند.
هم چنین كشیشان در غرب باید صورت خود را بتراشند اما در شرق باید ریش نگاه دارند.
4- كلیساى كاتولیك براى مسئله «عصمت مریم» و «بكارت مریم تا پایان عمر» اهمیت ویژه اى قایل اند، در حالى كه ارتدكس ها چنین اعتقادى ندارند. كلیساى غرب حضرت مریم(علیها السلام) را هم چون حضرت عیسى(علیه السلام)، مبرا از گناه اولیه مى دانند، در حالى كه ارتدكس ها آن را ویژگى منحصر به حضرت عیسى(علیه السلام) مى دانند.
5- منابع و مآخذ اصول اعتقادى ارتدكس، كتاب و سنت است، در حالى كه اصول عقاید كاتولیك، تعالیم رسمى كلیسا را نیز شامل مى شود. سنت عبارت است از مجموع شعارها و اصول عقایدى كه از حواریون به دست آمده و آنها نیز آن را به طور شفاهى از خدا یا روح القدس دریافت كرده اند. و منظور از تعالیم كلیسا، مصوّبات كلیسا و اعتقادنامه ها و شوراها و اظهارات پاپ در مسند و مقام پاپى خود است.
6- در هیچ كلیسایى عقیده به مؤثر بودن «رستاخیز حضرت عیسى» در امر «نجات» به اندازه ى كلیساى ارتدكس نیست. در عوض كلیساى ارتدكس هیچ گونه تعلیمات تفصیلى درباره ى «فیض خدا» ندارد و لذا متكلمان مسیحى شرق تا حدى به «پلاجیانیسم» متمایل شده اند و اراده ى انسان را هم، علاوه بر فیض خداوند، در نجات، سهیم مى دانند.
7- « عشاى ربانى» مهم ترین عبادت در مذهب ارتدكس به شمار مى آید و این مسئله به ظاهر جزئى باعث جنجال آفرینى بسیارى شده است. در بخش شرقى براى برگزارى آیین عشاى ربانى از نان «ورآمده» و در بخش غربى از نان «ورنیامده و فطیر» استفاده مى كردند. در سال 1054 م، «میكائیل سرو لاریوس»، كلیساى غرب را به دلیل استفاده از نان فطیر در مراسم عشاى ربانى محكوم كرد. متقابلاً هیئت رومى اعلامیه اى مبنى بر تكفیر وى و پیروانش بر مذبح عالى كلیساى جامع (سنت سونى) نصب كرد. در عوض میكائیل سرولاریوس كه نمى خواست عقب مانده باشد، مجمعى ترتیب داد و پاپ روم و پیروانش را لعنت و تكفیر كرد. از آن تاریخ به بعد كلیساى كاتولیك رومى و كلیساى ارتدكس یونانى هر یك جداگانه راه خود را رفتند. این تكفیر متقابل در دسامبر 1965 م به فرمان پاپ پل ششم و پاتریارك آتناگوراس ملغى شد. علاوه بر این ها اختلافات دیگرى هم در عقاید، مراسم، اعیاد و آداب و رسوم بین كلیساى شرق و غرب دیده مى شود.

منـابـع

1- مسيحيت، مؤلف: سيد محمد اديب آل على، ناشر: انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم

2- تاريخ اصلاحات كليسا، جان الدر، ص 36

3- مقدمه اى بر تفكر نهضت اصلاح دينى، آليستر مك گراث، ص 51 و ص 471-472 و ص196-230

4- جهان مسيحيت، اينار مولند، ص 35، ص 63، ص 57 ـ 59، ص 38

5- آشنايي با اديان بزرگ،، حسين توفيقي، ص 149-150

6- تاریخ ادیان و مذاهب، عبد الله مبلغی آبادانی، ج 2، بخش مسیحیت

کلیــد واژه هــا

0 نظر ارسال چاپ پرسش در مورد این مطلب افزودن به علاقه مندی ها

بـرای اطلاعـات بیشتـر بخوانیـد